सार्वजनिक जीवन, यात्रा र लोकतान्त्रिक चेतनाका अनुभवहरू
८ माघ २०८२
सार्वजनिक जिम्मेवारीमा रहँदा व्यक्तिगत समयले कहिलेकाहीँ पछि पर्न जान्छ। यस वर्ष त्यही भयो। निर्वाचनसम्बन्धी अत्यधिक जिम्मेवारी र प्रशासनिक कामको चापले गर्दा म आफैंले आफ्नो जन्मदिन पनि सम्झन सकिनँ। फर्केर हेर्दा बुझें—यो कमजोरी होइन, बरु सार्वजनिक जीवनमा मेरो झुकाव र प्राथमिकताको स्पष्ट संकेत हो।
२०४० साल माघ ८ गते सल्यानको दमाचौर (हाल छत्रेश्वरी–१, फारुलीबोट) मा जन्मिएको म, आज ४२ वर्ष पूरा गरी ४३ औँ वर्षमा प्रवेश गर्दैछु। यो उमेर केवल अंक होइन, अनुभव, उत्तरदायित्व र चेतनाको यात्रा हो।
संघर्षबाट बनेको दृष्टि
बाल्यकाल कुनै सहज जीवनले घेरिएको थिएन। रोल्पाको सालिमे लेक क्षेत्र, जहाँ चार महिनाको उमेरमा म आमासँग गोठमै हुर्किएँ, आज पनि स्मृतिमा ताजा छ। पुस–माघको कठ्यांग्रिने जाडो, जंगलबाट दाउरा ल्याउने दिनहरू, तीन घण्टा पैदल विद्यालय पुग्नु—यी सबैले मलाई धैर्य, सहनशीलता र श्रमको महत्व सिकाए।
यी अनुभवहरू व्यक्तिगत मात्र होइनन्; ती हजारौं ग्रामीण नेपालीको साझा वास्तविकता हुन्। संघर्षले नै जीवनको प्रारम्भिक पाठशाला बनाउँछ।
शिक्षा: चेतनासँगको यात्रा
शिक्षा मेरो जीवनको स्थायी आधार हो। कठिन परिस्थितिमा पनि म पढाइमा निरन्तरता राखें। एस.एल.सी. पास गर्नु पहिलो ठूलो उपलब्धि थियो। तर समयसँगै बुझें—शिक्षा प्रमाणपत्र होइन, निर्णय गर्ने क्षमता र विवेक हो।
यही बुझाइले मलाई Rural Development (RD) मा स्नातकोत्तर अध्ययनसम्म पुर्यायो। बाल्यकालको विज्ञान पढ्ने अधुरो चाहना आज पनि पुरा गर्न +२ विज्ञानमा फर्किएको छु।
यो व्यक्तिगत महत्वाकांक्षा होइन; यो सिकाइ र आत्मविकासको प्रतिबद्धता हो।
मेरो विश्वास स्पष्ट छ—
“संसारमा केही नजानेको र सबै जानेको कोही हुँदैन।”
निरन्तर सिकाइले मात्र व्यक्तिलाई समयसापेक्ष बनाइराख्छ।
व्यवसायिक यात्रा र सार्वजनिक उत्तरदायित्व
कम्प्युटर एसोसिएसन अफ नेपाल (CAN), जिल्ला शाखा सल्यानको संस्थापक अध्यक्षको रूपमा काम गर्दा प्रविधि, नेतृत्व र संगठनबारे गहिरो अनुभव भयो। निर्वाचन आयोग नेपालमा कार्य गर्दा, मैले लोकतन्त्र केवल मतदानको प्रक्रिया नभई विश्वास र पारदर्शिताको अभ्यास हो भन्ने बोध गरेँ।
यस वर्ष मेरो कार्यालय कार्यभार अत्यन्त व्यस्त रह्यो। बिहान ७:०० बजेदेखि नै टेबुल र कुर्सीमा निरन्तर काम गर्दै आएको थिएँ। दस्तावेज तयारी, योजना समीक्षा र प्रशासनिक जिम्मेवारीका कारण जन्मदिनसमेत सम्झन समय मिलेन। यो केवल व्यस्तताको कथा होइन; सार्वजनिक जीवनमा व्यक्तिगत समय र जिम्मेवारीबीचको द्वन्द्व हो। यसले स्पष्ट गरायो—कर्तव्य र जिम्मेवारी नै वास्तविक प्राथमिकता हुन्।
यात्रा: भूगोलभन्दा बाहिरको पाठ
मलाई विभिन्न स्थानहरूको भ्रमणले केवल दृश्य अनुभव मात्र दिएन, सोच र दृष्टिकोणमा फरक ल्यायो।
विदेश यात्राहरू:
सिंगापुर—सीमित स्रोतमा उत्कृष्ट प्रशासन र सुशासनको पाठ।
मलेसिया—सांस्कृतिक विविधता र सहअस्तित्वको अभ्यास।
थाइल्याण्ड—प्रविधि, पर्यटन व्यवस्थापन र नागरिक–राज्य सम्बन्धको प्रभावकारी अभ्यास।
स्वदेश भ्रमणहरू:
रारा ताल—प्रकृति र आत्मिक शान्ति विकासको महत्व।
दैलेखको ज्वालामुखी क्षेत्र—विकास र वातावरणबीच सन्तुलनको आवश्यकता।
मुक्तिनाथ, लुम्बिनी, पोखरा—धार्मिक अनुभव, आन्तरिक शान्ति र मानवीय संवेदनाको शिक्षा।
यी सबै यात्राहरूले मलाई जीवन र सार्वजनिक कामका बीच सन्तुलन, नीति र उत्तरदायित्वको वास्तविकता बुझायो।
परिवार: मौन शक्ति
आज म जहाँ छु, त्यहाँसम्म आइपुग्नुमा मेरा बुवा खगेन्द्र प्रकाश चन्द र स्वर्गवासी आमा मन कुमारी चन्दको योगदान अत्यन्त महत्वपूर्ण छ। आमाको त्याग र बुवाको मार्गदर्शन मेरो जीवनको नैतिक कम्पास बनेका छन्।
बुवाले बारम्बार भन्नुहुन्थ्यो—
“बाबु, परिस्थितिले जे गराओस्, सही बाटो नछोड।”
सार्वजनिक जीवनमा यही नै मेरो आधार बनेको छ।
सफलता र उत्तरदायित्व
सफलता पद, पुरस्कार वा मान्यतामा सीमित छैन।
सफलता भनेको—
सार्वजनिक विश्वास जोगाउनु,
जिम्मेवारी इमानदारीपूर्वक निर्वाह गर्नु,
कठिन परिस्थितिमा पनि मूल्य नछाड्नु।
निर्वाचन आयोग नेपालबाट प्राप्त उत्कृष्ट कर्मचारी सम्मान र CAN जिल्ला शाखा सल्यानको संस्थापक अध्यक्षको कदर केवल व्यक्तिगत उपलब्धि होइन; यी संस्थागत विश्वासका प्रतीक हुन्।
निष्कर्ष: व्यक्तिगत अनुभवबाट सार्वजनिक सन्देश
४२ वर्षको जीवन यात्राले मलाई एउटा स्पष्ट सत्य सिकायो—
साँचो जित व्यक्तिगत उत्सवमा होइन, सार्वजनिक उत्तरदायित्वमा हुन्छ।
आज ४३ औँ वर्षतर्फ पाइला चाल्दै गर्दा, म अझ बढी सजग, उत्तरदायी र सिकाइप्रति खुला रहने संकल्प गर्दछु।
जन्मदिन भुलेको यो वर्षले मलाई अझ स्पष्ट रूपमा सम्झायो—
जब कर्तव्य जीवनको केन्द्रमा हुन्छ,
व्यक्तिगत उत्सव आवश्यक नै रहँदैन।
by 